Niebo nad Toruniem w czerwcu 2026 roku

Czerwiec to okres najkrótszych nocy i najdłuższych dni. Pierwszego czerwca w Toruniu i jego okolicach Słońce wzejdzie o 4:26, a zajdzie o 21:01. Dzień będzie trwał 16 godzin i 35 minut. Przez pierwsze trzy tygodnie Słońce nadal będzie zwiększać czas i wysokość swej dziennej wędrówki po niebie aż do 21 czerwca, gdy przechodząc w Toruniu przez południk lokalny o godzinie 12:47 wzniesie się na maksymalną wysokość nad horyzontem wynoszącą 60,4 stopnia. W swojej wędrówce po ekliptyce nasza dzienna gwiazda osiągnie tego dnia o godzinie 10:24 punkt przesilenia letniego; będzie w zenicie nad Zwrotnikiem Raka. Rozpocznie się astronomiczne lato. W pierwszym dniu lata, w naszych okolicach Słońce wzejdzie około 4:19, zaś zajdzie o 21:15, zatem dzień będzie trwał prawie 17 godzin (16 godzin i 56 minut). W ostatnim dniu miesiąca dzień będzie już krótszy o kilka minut i rozpocznie się o 4:23, a zakończy o 21:15.

Księżyc i planety

Kolejność faz Księżyca w czerwcu będzie następująca:

08-06 12:00 - III Kwadra

15-06 04:54 - Nów

21-06 23:55 - I Kwadra

30-06 01:57 - Pełnia

W czerwcowe wieczory i noce będziemy mogli oglądać Księżyc w bliskim sąsiedztwie następujących planet:

- Saturna - 10.06 (oświetlenie 33%), po wschodzie planety,  kilka minut po drugiej w nocy  w odległości około 6°, a o czwartej, 20 minut przed wschodem Słońca, odległość zmaleje do 5,3°,

- Marsa - 13.06 (oświetlenie: 6,7%), kwadrans przed trzecią  po wschodzie planety, w odległości około 6°,

- Merkurego - 16.06 (oświetlenie: 4,4%), po zachodzie Słońca w odległości około 2°,  o 22:53 przy zachodzie Merkurego (oświetlenie 4,6%), w odległości 1° 35’,

  oraz Jowisza w odległości około 7°,

- Wenus - 17.06 (oświetlenie: 10,8%), po zachodzie Słońca w odległości około 1°, która do 23.00 zmaleje do 0,7°, a także po zachodzie Słońca, Jowisza w odległości około 7°.    

Wieczorem 19 czerwca Księżyc będzie widoczny blisko gwiazdy Regulus z gwiazdozbioru Lwa, a 28 czerwca znajdzie się obok Antaresa z konstelacji Skorpiona. Antares to czerwony nadolbrzym u kresu swojego życia. Nazwa „Antares” pochodzi z greckiego i oznacza „rywala Aresa” (greckiego odpowiednika Marsa, od którego Czerwona Planeta wzięła swoje imię). Rozmiary Antaresa są tak gigantyczne, że gdyby umieścić go w miejscu Słońca, jego zewnętrzna atmosfera sięgnęłaby aż do orbity Jowisza, pochłaniając po drodze Ziemię i Marsa.

Na wieczornym niebie przez cały miesiąc możemy oglądać bardzo jasną Wenus, widoczną na początku miesiąca do północy, która pod jego koniec będzie znikać za horyzontem około 23:30, a także Jowisza oraz Merkurego przebywającego w konstelacji Bliźniąt. Merkury, 15 czerwca o 20:50, znajdzie się w maksymalnej elongacji wschodniej (24º30’), czyli znajdzie się najdalej na wschód od Słońca na niebie i będzie wtedy najlepiej widoczny wieczorem nisko nad zachod-nim horyzontem. 9 czerwca, po zachodzie Słońca, Jowisz i Wenus będą na niebie najbliżej siebie, o godzinie 21:54, gdy ich separacja wyniesie około 1º36’ (planety zaczną zachodzić o 23:30). Również przez kilka dni w okolicach tej daty będzie je widać blisko siebie w kierunku zachodnim. Jowisz i Merkury w drugiej połowie miesiąca będą widoczne w niewielkiej odległości od siebie (od 20 czerwca mniejszej niż 5°), ale najbliżej  znajdą się wieczorem 25 czerwca (w odległości 3°44’). Od 10 czerwca oświetlenie Merkurego będzie mniejsze od 50% i do końca czerwca będzie on przybierał kształt coraz bardziej ostrego sierpa.

W czerwcu, w drugiej połowie nocy na niebie odnajdziemy Saturna, zaś za pomocą dobrej lornetki lub teleskopu Neptuna przebywającego w Rybach i Urana goszczącego w Byku. Saturna i Neptuna w czerwcu dzieli niewielka odległości kątowa  na niebie, od około 8,2° na początku, do 9,8° na końcu miesiąca.

Wyżej wymienione zbliżenia planet i Księżyca oraz samych planet, a także niektórych gwiazd zachęcają do obejrzenia na niebie kilku ciekawych układów, więcej niż dwóch jasnych obiektów - od 15 od 18 czerwca wieczorem Księżyca i trzech planet: Merkurego, Wenus i Jowisza, a w pewnym oddaleniu od nich Polluksa i Kastora z Bliźniąt.

Gwiazdy, gwiazdozbiory i meteory

Głównym akcentem letnich nocy jest wznoszący się wysoko asteryzm Trójkąta Letniego (asteryzmy nie są gwiazdozbiorami, ale układami gwiazd, które pomagają odszukać gwiaz-dozbiory lub inne obiekty na niebie). Tworzą go najjaśniejsze gwiazdy trzech konstelacji - Wega, najjaśniejsza gwiazda Lutni i zarazem letniego nocnego nieba, Altair z Orła i Deneb z Łabędzia.

Ponad południowym horyzontem znajdziemy rozległą konstelację Wężownika oraz gwiazdozbiór Węża, a tuż nad nimi Herkulesa, w którym położona jest wspaniała gromada kulista M 13. Niedaleko Arktura, po lewej stronie gwiazdozbioru Wolarza, świeci Korona Północna. Jest to niepozorny wianek gwiazd, z jedną nieco jaśniejszą, położoną blisko jego środka. Nosi ona nazwę Gemma co oznacza „klejnot”.  Na wschodniej części nieba świeci wielki czworobok Pegaza oraz Andromeda.

Siódmego czerwca maksimum aktywności osiągają Dzienne Arietydy. Radiant tego roju meteorów znajduje się w gwiazdozbiorze Barana. Prędkość meteorów wyniesie około 38 km/s, a liczba zjawisk w maksimum może oscylować w okolicach 30 na godzinę. Jak co roku w czerwcu, maksimum swojej aktywności ma rój meteorów o nazwie Bootydy Czerwcowe. Rój ten promieniuje od 22 czerwca do 2 lipca, maksimum jego aktywności przypada w tym roku w nocy z 27 na 28 czerwca. Charakterystyczną cechą meteorów tego roju jest ich powol-ność (prędkość ich zderzenia z ziemską atmosferą wynosi 18 km/s). W maksimum aktywności można spodziewać się nawet 100 meteorów na godzinę. Radiant roju znajduje się w Wolarzu.

Obłoki srebrzyste

Z późną wiosną i miesiącami letnimi związane jest interesujące zjawisko atmosferyczne - obłoki srebrzyste. Najczęściej obserwowane są one w pasie pomiędzy 50^o a 70°, zarówno północnej jak i południowej szerokości geograficznej. Na półkuli północnej najlepszy okres do obserwacji cienkich, świecących pasemek, które wyglądają jak srebrne serpentyny, zaczyna się w połowie maja i trwa do połowy sierpnia. Obłoki srebrzyste są rzadko obserwowanymi chmurami mezosferycznymi widzianymi kiedy Słońce znajduje się od 6^o do 16° poniżej horyzontu, czyli mniej więcej około godziny przed wschodem Słońca i tyleż samo po jego zachodzie. Obłoki srebrzyste znajdują się w mezosferze na wysokości około 75 – 85 km nad powierzchnią globu. Z przeprowadzonych badań wynika, że obłoki składają się z mikroskopijnych kryształków lodu. Po raz pierwszy odnotowano relacje z ich obserwacji w 1885 roku.

Międzynarodowa Stacja Kosmiczna

Międzynarodową Stację Kosmiczną można będzie oglądać dopiero od 22 czerwca w godzinach nocnych. Stacja będzie wyłaniać się zza widnokręgu w okolicach zachodu, by następnie przez kilka minut przemierzać niebo w kierunku geograficznego wschodu. Dokładne godziny przelotów znajdują się na stronie https://heavens-above.com.

                                                            Autor: Jolanta Olejniczak PTMA Oddział w Szczecinie

                                                                           Opracował dla Torunia: Czesław Stawikowski

                                               Tekst powstał dzięki współpracy z PTMA Oddział w Szczecinie